Trong tờ trình, Chính phủ đề xuất 2 phương án quy định thẩm quyền của trọng tài thương mại.
Phương án 1 : Giới hạn phạm vi bao gồm các hoạt động thương mại theo quy định của Luật Thương mại năm 2005 có mở rộng thêm các trường hợp liên quan đến một bên có hoạt động thương mại và những trường hợp không phát sinh từ hoạt động thương mại nhưng được các luật khác điều chỉnh quy định giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.
Phương án 2: Mở rộng phạm vi thẩm quyền của trọng tài cho tất cả các tranh chấp liên quan đến quyền và lợi ích của các bên phát sinh từ nghĩa vụ hợp đồng hoặc ngoài hợp đồng giữa các chủ thể dân sự không phân biệt tranh chấp dân sự và thương mại.
Góp ý về vấn đề này, đại biểu Trần Thị Hồng - Hà Nam nhất trí với phương án thứ nhất nhưng đề nghị Ban soạn thảo xem xét quy định cụ thể hơn nữa các tranh chấp của trọng tài thương mại bằng các hình thức liệt kê các tranh chấp giải quyết.
“Các tranh chấp thương mại theo Luật thương mại và Pháp lệnh trọng tài thương mại năm 2003 quy định tương đối đầy đủ và cụ thể. Song do tình hình thực tế như một số luật: Luật doanh nghiệp, Luật xây dựng, Luật hàng không dân dụng, Luật chứng khoán và các luật khác có quy định một số tranh chấp được giải quyết bằng hình thức trọng tài. Để đảm bảo sự phù hợp giữa các luật và phù hợp với hội nhập kinh tế quốc tế nên quy định mở rộng thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài thương mại”, đại biểu Hồng nói.
Chung quan điểm với đại biểu Hồng, đại biểu Trần Thị Quốc Khánh - TP Hà Nội nhất trí với phương án 1, nhưng đề nghị bỏ đi quy định "trọng tài thương mại có quyền giải quyết tranh chấp giữa các bên phát sinh không từ hoạt động thương mại đã được quy định ở luật".
“Quy định như vậy quá sức đối với lực lượng trọng tài hiện nay ở nước ta, vừa thiếu về số lượng, năng lực, trình độ chuyên môn còn hạn chế, kể cả về ngoại ngữ, về luật kinh tế quốc tế. Mặt khác, nếu quy định như thế này có thể dẫn đến việc lạm dụng, lấn sân sang lĩnh vực khác, có thể mâu thuẫn với luật hiện hành”, đại biểu Khánh nhận xét.
Đại biểu Chu Sơn Hà - TP Hà Nội cũng ủng hộ phương án 1.
“Bởi vì Luật Trọng tài thương mại chúng ta xác định ở phương án 1 thì nó phù hợp với tên đó là Luật Trọng tài thương mại. Và đối tượng phạm vi điều chỉnh của luật này nên khoanh gọn trong các quan hệ thương mại theo quy định của Luật Thương mại năm 2005”, đại biểu Hà phân tích.
Tuy nhiên, đại biểu Vũ Tiến Lộc - Thái Bình lại ủng hộ phương án 2 với quan điểm, việc dân sự là việc của các bên, Nhà nước chỉ can thiệp và quản lý giám sát trực tiếp các giao dịch có liên quan đến yếu tố công và trật tự công.
“Nếu xác định phạm vi thẩm quyền của trọng tài chỉ giới hạn đối với các tranh chấp phát sinh của hoạt động thương mại có quy định của Luật thương mại tức là Nhà nước đã loại bỏ một phương thức giải quyết tranh chấp rất có hiệu quả của các bên. Trên thực tế, nhiều tranh chấp dân sự có thể giải quyết bằng trọng tài và các bên đều mong muốn đưa ra giải quyết tranh chấp bằng trọng tài do thủ tục đơn giản, linh hoạt, nhanh chóng và rất quan trọng là bí mật. Trong trường hợp này Nhà nước nên khuyến khích và tôn trọng quyền tự quyết của họ”, đại biểu Lộc nói.
Giữa 2 luồng ý kiến, đại biểu Võ Thị Thuý Loan - Tiền Giang không đồng tình với Ban soạn thảo về việc mở rộng phạm vi thẩm quyền của trọng tài thương mại đối với các tranh chấp ngoài hợp đồng thương mại, kể cả 2 phương án được nêu trong dự thảo luật.
“Tôi cho rằng việc mở rộng phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài thương mại sang các lĩnh vực khác trong bối cảnh của Việt Nam hiện nay là chưa đủ sức thuyết phục. Điều này được thể hiện qua Báo cáo tổng kết thi hành Pháp lệnh trọng tài thương mại năm 2003 cho thấy, mặc dù giải quyết tranh chấp bằng trọng tài gọn nhẹ, kín đáo hơn so với giải quyết bằng Tòa án nhưng nhiều người chưa tin tưởng phương thức này, chiếm 98,6%; Có nhiều người chưa biết đến phương thức này, chiếm 74,3%. Hiệu lực thi hành của quyết định trọng tài thấp 61,4%, năng lực của đội ngũ trọng tài viên chưa đủ mạnh để giúp cho cộng đồng doanh nghiệp giải quyết được tranh chấp và giảm bớt gánh nặng công việc cho toà án”, đại biểu Loan nói.
Cũng theo đại biểu Loan, phạm vi thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại hiện nay bị bó hẹp không phải vì phạm vi tranh chấp hoạt động thương mại hẹp và không đủ việc cho trọng tài thương mại giải quyết mà do vấn đề về nhận thức đối với khái niệm hoạt động thương mại, tranh chấp thương mại chưa được thống nhất cho nên các trung tâm trọng tài không đủ tự tin để thụ lý các tranh chấp như tranh chấp về chứng khoán, tranh chấp giữa các cổ đông, thành viên công ty... Do đó để đảm bảo tính khả thi của dự luật trong điều kiện của Việt Nam, đại biểu Loan đề nghị hiện tại Luật chỉ nên giới hạn phạm vi giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại bằng trọng tài thương mại theo quy định của Luật thương mại năm 2005, kể cả tranh chấp kinh doanh trong Luật doanh nghiệp cũng được hiểu tương tự như tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại. Ngoài ra, Luật cũng nên thừa nhận tranh chấp kinh doanh ở Điều 29 của Bộ luật tố tụng dân sự cũng thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại.
Cùng chung quan điểm, đại biểu Nguyễn Đăng Trừng - TP Hồ Chí Minh cho rằng, cả 2 phương án đều không phù hợp, vì phương án 1 đã thu hẹp quá nhiều phạm vi thẩm quyền giải quyết của trọng tài nhưng phương án 2 lại mở quá rộng phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài.
“Tôi đề nghị phương án thứ ba là giữ khái niệm hoạt động thương mại theo quy định của Luật thương mại nhưng mở rộng thêm ba hướng. Hướng thứ nhất, là các trường hợp liên quan đến một bên có hoạt động thương mại, ví dụ trong tranh chấp về nhà ở, một bên có đầu tư phát triển nhà thương mại; Hướng thứ hai, các trường hợp mà các luật khác trong nước quy định tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài, ví dụ Luật đầu tư 2005, Điều 12 quy định tranh chấp giữa cơ quan quản lý Nhà nước và nhà đầu tư có thể giải quyết bằng biện pháp trọng tài trong và ngoài nước, Luật hàng không dân dụng Việt Nam Điều 32, Điều 173; Luật chứng khoán Điều 6, Điều 31; Luật chuyển giao công nghệ 2006 Điều 55; Luật xây dựng 2003, Điều 110; Bộ luật hàng hải 2005, Chương VIII đã quy định những trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài mà không mang tính chất thương mại; Hướng mở thứ ba là theo quy định của tổ chức thương mại thế giới thì các tranh chấp giữa các quốc gia về chính sách thương mại. Tranh chấp giữa Nhà nước Việt Nam với các cá nhân và Tổ chức nước ngoài có thể giải quyết bằng trọng tài. Nhưng các loại tranh chấp sau đây không thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài: Tranh chấp liên quan đến các quyền về nhân thân, quan hệ hôn nhân gia đình, thừa kế, về phá sản doanh nghiệp, về quan hệ lao động”, đại biểu Trừng nói.
Theo Hà Nội Mới